BOP’a Doğru Bakabilmek

  

            Dışişleri Bakanı Abdullah Gül’ün, geçen hafta bir soru önergesine verdiği cevap BOP/GOP tartışmalarını yeniden gündeme getirdi. Gül, dikkatle hazırlanmış cevabında, Büyük Orta Doğu Projesi (BOP) başlığı altında yürütülen faaliyetlerin bölge ülkelerine siyasî veya askerî bir müdahale öngörmediğini işaret ederek “Orta Doğu’da barış ve huzurun hâkim kılınması ve bu maksatla kapsamlı siyasî, ekonomik ve sosyal reformların gerçekleştirilmesini teşvik eden BOP girişimlerinin genel amaç ve hedefleri, bu coğrafyadaki ülkelerle çok yönlü bağları ve ilişkileri bulunan Türkiye’nin bölgeye yönelik vizyonuyla uyuşmaktadır”.

            Kim ne derse desin, Gül’ün bu tesbitlerine aynen katılıyoruz.

            ABD’nin Irak’ta bir işgal gücü olarak yaptığı korkunç hataları biliyoruz. Ebu Gureyp’deki işkence sahnelerine İsrail’in Filistin’deki mezalimi de eklenince, ABD merkezli bir Büyük Orta Doğu Projesi’ne bu coğrafyadaki halkın sempatik bakması elbette kolay olmayacaktır. Diğer taraftan, dış politikadaki sabit fikirli ‘Mîsâk- Millî’cilerle, millî menfaatlerinin uzun vâdeli hesabını yapamayan sözde ‘ulusalcılar’ın yeni umacıları BOP aleyhindeki söylemleri de malûmunuzdur. Lâkin, hoşumuza da gitse, dış politikayı ‘Kurtlar Vâdisi’ perspektifinden değerlendiremeyiz.

X X X

            Türkiye Cumhuriyeti, ‘Büyük (ya da Genişletilmiş) Orta Doğu’ coğrafyasında bin yıldan fazla hâkimiyeti olan siyasî iradenin, özellikle Osmanlı döneminde başarıyla uygulanan ‘Pax Ottomana’ (Osmanlı Barışı)nın ve âhenkli bir medeniyetin vârisi olan devlettir. Eğer bu bölgede gerçekten barış, huzur ve demokrasi isteniyorsa, Türkiye bu sürecin dışında kalamaz. Esasen BOP’un, Türkiye’nin katkısı ve inisiyatifi olmadan uygulanabilmesi de mümkün değildir. Çünkü, BOP’un, İsrail’e destek olabilme, bölgenin enerji kaynaklarına kolayca erişebilme ve ABD’nin emperyal hayallerine hizmet gibi perde arkasındaki emellerini gözardı etmemek şartıyla; demokrasi, huzur ve barış konusundaki hedeflerine ulaşılabilmesi için bölgenin ‘merkez ülkesi’ konumundaki Türkiye’nin Proje’ye aktif iştirakinden başka çare yoktur.

            Tarihte emperyal devletlerin hâkimiyetleri, kendi anayurtlarının bulunduğu bölgelerde devam edebilmiş; coğrafyayı zorlayan egemenlikler ise daima kısa süreli olmuşlardır. Küreselleşmenin ve süratle gelişen teknolojinin imkânları kullanılsa da, günümüzün ‘süper güçleri’nin kendi hinterlandları dışındaki hâkimiyetlerini uzun müddet kalıcı şekilde devam ettirmeleri mümkün değildir. Dünyanın diğer bölgelerindeki nüfuzun ve müessiriyetin idamesi, ancak bu bölgelerdeki ‘merkez ülkeler’ ile işbirliği yapılarak gerçekleştirilebilir. ABD’nin de, BOP/GOP coğrafyasında başarılı olmasının yegâne yolu, Türkiye ile olan ‘stratejik ortaklık’ ilişkisini tekrar tesis ederek yeni bir dönemi başlatmaktır.

X X X

            BOP’un canlandırılması Türkiye’nin de, bölge ülkelerinin de, ABD’nin de yararına olacaktır. Daha doğrusu, Proje’nin uygulanabilmesi için bu üç menfaatin ortak noktalarına ve bileşkesine ulaşmak gerekir.

            Kısaca özetlersek:

            1. ABD, bölge ülkelerine siyasî ve askerî müdahalelerden vazgeçmeli; terörün ortadan kaldırılması ve uzlaşmaya varılması için tek taraflı tanzim stratejisini değiştirmelidir.

            2. Her şeyden önce Filistin konusunda barışçı bir çözüme ulaşılabilmesi için ‘yol haritası’ değiştirilmeli ve İsrail’in ikna edilmesi sağlanmalıdır.

            3. Gül’ün de belirttiği gibi, bölge ülkeleri Proje’nin ortak sahibi olmalı, “değişim ve reform çabaları öncelikle bölgenin kendi iç dinamiklerinden beslenmeli”dir.

            4. Irak’ın bütünlüğü korunmalı ve Irak’ta yaşayan çeşitli grupların yönetime eşit şekilde katılması temin edilmelidir.

            5. Türkiye, BOP’un uygulanmasında koordinasyon görevi üstlenmelidir.

X X X

            BOP’u uluorta tenkit ederek ABD’yi protesto etmek, hele yeni bir öcü hâline getirmek, kitlelerin psikolojisine câzip gelse de, herhangi bir gerçekçi çözüm getirmez. En kötüsü de, gene Türkiye’yi tribünlere mahkûm eder.

ANA SAYFA YAZILAR GENEL LİSTESİ 2005 YILI YAZI LİSTESİ